Explain in detail in Gujarati for country= India, course= 'GCERT', medium= 'Gujarati',standard= 10, subject= social_science, chapter= 09, section= 0, title= "વન અને વન્યજીવ સંસાધન"
GCERT10 ચેપ્ટર 09
The user wants a detailed explanation in Gujarati for a specific GCERT (Gujarat Council of Educational Research and Training) textbook chapter for Standard 10, Social Science, Chapter 09 titled "વન અને વન્યજીવ સંસાધન" (Forest and Wildlife Resources).
I need to provide detailed educational content in Gujarati. Since this is a specific textbook chapter, I should search for the GCERT textbook content to ensure accuracy. Let me search for this specific chapter.
Rechercher sur le web
GCERT std 10 social science chapter 9 વન અને વન્યજીવ સંસાધન GCERT ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન પાઠ 9 વન અને વન્યજીવ સંસાધન 6 résultats
Searching for GCERT textbook PDF and reviewing related resources
I got some search results. Let me open a couple of the more relevant ones to get detailed content about this chapter. The slideshare link and the bhattalpesh blog seem relevant. Let me also check if I can find the official GCERT textbook PDF.
Récupérer les URL
2 pages
Search for GCERT Gujarati chapter PDF and detailed notes
The slideshare link didn't give me the actual content of the Gujarati chapter - it just showed related presentations. The bhattalpesh link failed. Let me search more specifically for the GCERT textbook PDF or detailed notes forthis chapter.
Rechercher sur le web
GCERT textbook std 10 social science chapter 9 forest and wildlife resources pdf ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન પ્રકરણ 9 વન અને વન્યજીવ સંસાધન સ્વાધ્યાય પોથી std 10 social science forest and wildlife resources notes gujarati medium 20 résultats
Summarizing Key Topics of Forests and Wildlife Chapter
I now have good content from the BYJU'S PDF (which appears to be the English version of the GSEB/GCERT textbook) and some other sources. I need to provide a detailed explanation in Gujarati for this chapter. Since the user specifically asked for Gujarati medium content for GCERT Standard 10 Social Science, Chapter 9 "વન અને વન્યજીવ સંસાધન", I should provide a comprehensive explanation in Gujarati covering all the key topics from this chapter.
Let me organize the content based on what I found:
Key topics from the chapter:
- Introduction - importance of forests and wildlife
- Flora and Fauna in India - biodiversity
- Classification of Forests:
- According to administration: Reserved, Protected, Unclassified
- According to ownership: State, Communal, Private
- Deforestation - causes and impacts
- Wildlife diversity and threats
- Conservation measures:
- Various projects: Tiger Project, Elephant Project, Rhino Project, Crocodile Project, Vulture Project, Snow Leopard Project, etc.
- Sanctuaries, National Parks, Bio-reserves
- Measures for forest conservation
- Wildlife protection measures
I should write this comprehensively in Gujarati as a detailed educationalexplanation.
ધોરણ ૧૦ – સામાજિક વિજ્ઞાન
પ્રકરણ ૯: વન અને વન્યજીવ સંસાધન
૧. પ્રસ્તાવના – વનસંપત્તિનું મહત્વ
માનવજાતનું અસ્તિત્વ, પ્રગતિ અને વિકાસ સંસાધનો પર નિર્ભર છે. આપણે પ્રાચીન કાળથી જ પ્રકૃતિપાસે આવશ્યકતાઓ પૂર્ણ કરતા આવ્યા છીએ, જેમાં વનો અત્યંત મહત્વના સંસાધન માનવામાં આવે છે. વનનો સામાન્ય અર્થ થાય છે ઝાડીઓ, ઝાડખાં અથવા ઘાસના થળ્ળોનું સમૂહ. કુદરતી વનસ્પતિમાં માત્ર તે જ વનસ્પતિનો સમાવેશ થાય છે જે માનવની મદદ વિના કુદરતી રીતે ઉગી શકે. આને ‘કુદરતી વનસ્પતિ’ કહેવાય છે. ભારતમાં આવી વનસ્પતિ હવે માત્ર હિમાલય, સુંદરવન અને થરના દૂરસ્થ વિસ્તારોમાં જ ઉપલબ્ધ છે.
૨. ભારતની જૈવવિવિધતા (Biodiversity)
ભારતમાં જળવાયુ અને ભૌગોલિક સ્થિતિમાં વિશાળ વિવિધતા હોવાથી જીવો, પક્ષીઓ, પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિમાં પણ મોટો ભેદ જોવા મળે છે. વિશ્વમાં લગભગ ૧૫ લાખ જીવ-પક્ષીની જાતો છે, જેમાંથી ૮૧,૨૫૧ જાતો ભારતમાં જોવા મળે છે. જૈવવિવિધતાના સંદર્ભે ભારત વિશ્વમાં ૧૨મો ક્રમ ધરાવે છે.
ભારતમાં એશિયા, યુરોપ અને આફ્રિકાના પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. ભારતની જૈવવિવિધતામાં કાળો રીંછ, એકશિંગી ગેંડો, હરણ, વિવિધ પ્રકારના સાપ, મોર, ઘોરાડ, બાજ, કિંગફિશર, ફ્લેમિંગો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. હિમાલયમાં હિમ તદ્દો અને તે જ ઊંચાઈએ મળતું લાલ પાંડા પણ અહીંના ખાસ પ્રાણીઓ છે. વર્તમાનમાં ભારત વિશ્વનો એકમાત્ર દેશ છે જ્યાં વાઘ અને સિંહ તેમના કુદરતી વાસસ્થાનમાં ફરતા જોવા મળે છે.
શિયાળામાં સ્થળાંતર કરતા પક્ષીઓ દૂરના પ્રદેશોમાંથી રાજસ્થાનના ભરતપુરના કેઓલાદેવ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને ગુજરાતના નળ સરોવરના જળવિભાગમાં પહોંચે છે. ઓડિશાના રેતાળ કિનારાઓ પર સમુદ્ર કાચબા ઈંડા મૂકવા આવે છે. દક્ષિણના વરસાદી વનોમાં ભારતીય અજગર, વિવિધ સાપ અને રાજનગરી સાપ જોવા મળે છે.
૩. વનોનો વર્ગીકરણ
વનોનો વર્ગીકરણ વિવિધ માપદંડોના આધારે કરવામાં આવે છે. ધોરણ ૯માં તમે જળવાયુના આધારે વનોનો અભ્યાસ કર્યો છે. અહીં ત્રણ પ્રકારના વનો વહીવટ, માલિકી અને વ્યવસ્થાપનના આધારે જાણીશું.
અ) વહીવટના આધારે વનોના પ્રકારો:
૧. સંરક્ષિત વનો (Reserved Forests): આવા વનો સીધા સરકારના નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે. અહીં લાકડાં કાપવા, લાકડી એકત્ર કરવા અથવા ચરાણ માટે પ્રતિબંધ હોય છે.
૨. સુરક્ષિત વનો (Protected Forests): આ વનોનું વ્યવસ્થાપન વહીવટ દ્વારા કરવામાં આવે છે. સ્થાનિક લોકોને લાકડી એકત્ર કરવા અને પશુઓને ચરાવવાની પરવાનગી હોય છે, પરંતુ ઝાડોને નુકસાન ન થાય તેવી શરત હોય છે.
૩. અવર્ગીકૃત વનો (Unclassified Forests): આ વનો હજુ સુધી વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા નથી. અહીં ઝાડ કાપવા અથવા પશુ ચરાવવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી.
બ) માલિકી, વહીવટ અને વ્યવસ્થાપનના આધારે:
૧. રાજ્ય વનો (State Forest): કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકાર આવા વનોનું નિયંત્રણ કરે છે. દેશના મોટાભાગના વનો આ જ વર્ગમાં આવે છે.
૨. સામૂહિક વનો (Communal/Community Forest): સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓ (ગ્રામ પંચાયત, નગરપાલિકા, મહાનગરપાલિકા, જિલ્લા પંચાયત) આવા વનો પર નિયંત્રણ ધરાવે છે.
૩. ખાનગી વનો (Private Forest): આવા વનો વ્યક્તિગત માલિકીના હોય છે. આવા વનો ઓડિશા, મેઘાલય, પંજાબ અને હિમાચલ પ્રદેશમાં વધુ જોવા મળે છે. તેમાંથી કેટલાક વનો અવ્યવસ્થિત સ્થિતિમાં છે અથવા કેટલાક સંપૂર્ણ બંજર છે.
૪. વનનાશ (Deforestation)
વનનાશ એટલે વનોનો વિનાશ. આ માત્ર આપણા દેશની જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સમસ્યા છે. તે માનવની પ્રગતિનું પરિણામ કહી શકાય. ઝાડો કુદરતી રીતે પણ નાશ પામે છે, પરંતુ માનવીય હસ્તક્ષેપથી થતું નુકસાન તેની સામે નગણ્ય છે.
વનનાશના કારણો:
- વનોમાં રસ્તાઓ, બહુઉદ્દેશીય યોજનાઓ, ખનીજોની ખોદકામ, નવા વસવાટો અથવા શહેરોના વિસ્તરણ માટે વનોનું શોષણ
- ઘાસ, ઈંધણ અથવા ચરાણ માટે વન ભૂમિ પર કબજો
- વન આગથી અનેક જાતોનો નાશ
વનનાશના પરિણામો:
- વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઈડની માત્રા વધે છે
- ગ્રીનહાઉસ અસર તીવ્ર બને છે
- વન આવરણના નાશથી મૃદાનો ક્ષય થાય છે અને ખેતીની ફળદ્રુપતા ઘટે છે
- દક્ષિણ ભારતના દ્વીપકલ્પમાં વનનાશના કારણે વન વિસ્તાર ઘણો ઘટ્યો છે
- અનેક જીવો તેમના વાસસ્થાન ગુમાવે છે, જેના કારણે વન્ય પ્રાણીઓ ખોરાક અને પાણીની શોધમાં શહેરી વિસ્તારો તરફ આવે છે
૫. વન્યજીવો પરના ખતરાઓ અને વિલુપ્તિ
વિશ્વમાં અનેક વન્ય પ્રાણીઓ વિલુપ્તિના કગાર પર છે. ગયા સદી દરમિયાન ભારતના જંગલોમાં સળગાટી વાઘ જોવા મળતા હતા. ઈડર, અંબાજી અને દાંતાના જંગલોમાં પણ વાઘ જોવા મળતા હતા. આજે ગુજરાતના જંગલ વિસ્તારોમાંથી વાઘ સંપૂર્ણ વિલુપ્ત થઈ ગયા છે. ચીતો પણ ભારતીય જંગલોમાંથી વિલુપ્ત થઈ રહ્યો છે.
અનેક પક્ષી જાતો જે ભારતીય જંગલોમાં સરળતાથી જોવા મળતી હતી, હવે દુર્લભ બની ગઈ છે. તેમાંથી કેટલાક જેવા કે ગીધ, ગુલાબી કંઠવાળું બતક, સારસ અને ઘુવડ વિલુપ્તિના કગાર પર છે. ઉત્તર-પૂર્વના અરુણાચલમાં એક સમયે વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળતું ચિલોટ્રો પક્ષી હવે સરળતાથી જોવા મળતું નથી. નદીઓના મીઠા પાણીના મગર અને ગંગા નદીના ડૉલ્ફિનના અસ્તિત્વ પર ખતરો છે. ઓડિશા અને ગુજરાતના કિનારાઓ પર આવતા સમુદ્ર કાચબાની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે. ગુજરાતની નર્મદા, તાપી, માહી અને સાબરમતી નદીઓમાં એક સમયે વારંવાર જોવા મળતું જળબિલાડી (Water-fowl) હવે લગભગ વિલુપ્ત થઈ ગયું છે.
વન્યજીવોના વિનાશના કારણો:
- માનવીય હસ્તક્ષેપથી ઘાસના મેદાનો અને જંગલોના જળવિભાગમાં થતું નુકસાન
- વન્ય પ્રાણીઓના કુદરતી વાસસ્થાનોનો નાશ
- વનનાશ કુદરતી સંતુલનનું મુખ્ય કારણ છે, જેનો અંતિમ પરિણામ વન્યજીવોની સંખ્યામાં ઘટાડો છે
- વાળ, ચામડી, હાડકાં, શિંગ અથવા નખ મેળવવા માટે શિકાર
- જૈવિક ઔષધિ અથવા સુગંધિત પદાર્થો મેળવવા માટે શિકાર
૬. વન્યજીવ સંરક્ષણ પ્રકલ્પો
ભારતમાં વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે અનેક યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. જે જાતો ખતરામાં છે અથવા નજીકના ભવિષ્યમાં વિલુપ્ત થવાની શક્યતા છે, તેમના માટે વિશેષ પ્રકલ્પો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.
૧. વાઘ પ્રકલ્પ (Tiger Project – ૧૯૭૧):
૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતમાં ૪૦,૦૦૦થી વધુ વાઘો હતા. અનિયંત્રિત ગેરકાયદે શિકાર અને વનનાશના કારણે વાઘોના અસ્તિત્વ પર મોટો ખતરો ઊભો થયો. આવી પરિસ્થિતિમાં ૧૯૭૧માં વાઘોને બચાવવા આ પ્રકલ્પ શરૂ કરાયો. આ પ્રકલ્પ હેઠળ તેમના કુદરતી વાસસ્થાનને સુરક્ષિત રાખવા અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે પારિસ્થિતિક સંતુલન જાળવવા માટેની એક શ્રેણી પગલાં લેવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી આ પ્રકલ્પ લગભગ ૪૪ વિસ્તારોમાં અમલમાં છે.
૨. હાથી પ્રકલ્પ (Elephant Project – ૧૯૯૨):
આ પ્રકલ્પનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હાથીઓને તેમના કુદરતી વાસસ્થાનમાં સંરક્ષણ આપવું અને તેમના વાસસ્થાનો તથા સ્થળાંતર માર્ગોની સુરક્ષા કરવી હતી. આજે દેશમાં હાથીઓ માટે લગભગ ૨૬ સંરક્ષણ ક્ષેત્રો છે. આ પ્રકલ્પના અમલ પછી જંગલોમાં હાથીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. આ પ્રકલ્પ પાલતુ હાથીઓની સંભાળ માટે પણ કાર્ય કરે છે.
૩. ગેંડા પ્રકલ્પ (Rhino Project):
આ પ્રકલ્પ ભારતના એકશિંગી ગેંડાના સંરક્ષણ માટે શરૂ કરાયો છે. ભારતમાં મોટાભાગના ગેંડા આસામ રાજ્યમાં જોવા મળે છે. પશ્ચિમ બંગાળના સુંદરવનમાં પણ ઓછી સંખ્યામાં ગેંડા મળે છે. ‘રાઈનો વિઝન ૨૦૨૦’ની રણનીતિ અનુસાર ગેંડાઓની સંખ્યા ૩૦૦૦ સુધી વધારવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
૪. મગર પ્રકલ્પ (Crocodile Project):
મીઠા પાણીમાં મળતી મગરની જાતો ૧૯૭૦ના દાયકામાં વિલુપ્તિના કગાર પર હતી. ભારત સરકારે સમયસર પગલાં લઈને આ પ્રકલ્પ શરૂ કર્યો.
૫. ગીધ પ્રકલ્પ (Vulture Project – ૨૦૦૪):
ગીધ પ્રકૃતિનો સફાઈ કર્મચારી છે. તે મૃત પ્રાણીઓનું માંસ ખાય છે. ભારતમાં ગીધની લગભગ ૯ ઉપજાતો છે. તેની સંખ્યામાં થયેલા અસામાન્ય ઘટાડાના કારણે ૨૦૦૪માં આ પ્રકલ્પ શરૂ કરાયો.
૬. હિમ તદ્દો પ્રકલ્પ (Snow Leopard Project – ૨૦૦૦):
હિમાલયમાં લગભગ ૩૦૦૦ મીટરની ઊંચાઈએ જોવા મળતી આ જાતો હિમમાં જ રહે છે. સ્થાનિક લોકોમાં હિમ તદ્દા વિશે જાગૃતિ વધારવા અને તેમના સંરક્ષણ માટે ૨૦૦૦માં આ પ્રકલ્પ શરૂ કરાયો.
આ ઉપરાંત કાશ્મીરી હંગૂલ પ્રકલ્પ, લાલ પાંડા પ્રકલ્પ, મણિપુરમાં મળતા ખાસ હરણ જાતિ માટે મણિપુર તમિલ પ્રકલ્પ, ગંગા-બ્રહ્મપુત્ર નદીઓ પર ગંગા-ડૉલ્ફિન પ્રકલ્પ વગેરે પણ કાર્યરત છે.
૭. અભયારણ્યો, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને જૈવમંડળ અભયારણ્યો
વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે અભયારણ્યો, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને જૈવમંડળ અભયારણ્યો સ્થાપવામાં આવ્યા છે. આ ત્રણેય શબ્દો સમાનાર્થી લાગે છે, પરંતુ તેમની વચ્ચે કેટલાક તફાવતો છે.
- અભયારણ્ય (Sanctuary): એક એવો વિસ્તાર જ્યાં વન્યજીવોને શિકારથી સુરક્ષા મળે છે.
- રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (National Park): અહીં વન્યજીવોના સંરક્ષણ સાથે-સાથે ભૌગોલિક વિસ્તારનું પણ સંરક્ષણ થાય છે.
૮. વન સંરક્ષણના ઉપાયો
- લાકડાના વિકલ્પ શોધવા માટે સંશોધન કરવું જોઈએ. તેનાથી લાકડાનો ઉપયોગ ઘટશે અને વનો બચશે.
- જ્યાં વિકાસ કાર્યો અથવા જરૂરિયાત માટે અનિવાર્ય રીતે ઝાડ કાપવા પડે, ત્યાં સમાન જાતના નવા ઝાડ ઉગાડવા જોઈએ.
- જે ઝાડ પૂર્ણ રીતે વધ્યા નથી, તેમને કાપવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ.
- જે ઉદ્યોગોને કાચો માલ વનોમાંથી મળે છે, તેમને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો માટે વૃક્ષારોપણ કરવા ફરજિયાત કરવા જોઈએ.
- ઈકો-ટૂરિઝમના નામે વન આવરણને નુકસાન ન થાય તેની કડક નિયંત્રણ વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.
- સ્થાનિક લોકોમાં વ્યાપક જાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજવા જોઈએ.
- શાળાઓ અને કોલેજોના અભ્યાસક્રમમાં વનોના મહત્વ અને સંરક્ષણની રણનીતિઓનો સમાવેશ કરવો જોઈએ.
- ચારા અને ઈંધણની જરૂરિયાત માટે સામાજિક વનીકરણ અને કૃષિ વનીકરણનો યોજનાબદ્ધ રીતે વિકાસ કરવો જોઈએ.
- ઈંધણના લાકડાને બદલે સૌર ઊર્જા, નેચરલ ગેસ જેવા વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
- વન સંસાધનોનો કિંમતી ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
- ઝાડના વધારાને વધુ ઝડપી અને સ્વસ્થ બનાવવા માટે રોગગ્રસ્ત ઝાડો દૂર કરવા જોઈએ.
- વન આગથી વનોને ભારે નુકસાન થાય છે. આગ બુઝાવવા માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરે અલગ વ્યવસ્થા અથવા દળ ઊભું કરવું જોઈએ.
૯. વન્યજીવ સંરક્ષણના ઉપાયો
- વનો પ્રત્યે આપણું વલણ અને દૃષ્ટિકોણ બદલવો જરૂરી છે. આપણે તેને અમર્યાદ આવકના સ્રોત તરીકે જોવાની ભૂલ કરીએ છીએ. તેનું સંરક્ષણ થવું જોઈએ, ત્યારે જ વન્યજીવો માટે કુદરતી વાસસ્થાનો બચી શકે.
- જંગલોમાં શાકાહારી અને માંસાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યામાં સંતુલન જાળવવું જોઈએ. તેના માટે જંગલોમાં જળસ્રોતો જાળવવા અને પાલતુ પશુઓના ચરાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવા જેવા પગલાં લેવા જોઈએ.
- શિકાર પર કડક કાયદો હોવો જોઈએ અને તેનો કડક અમલ થવો જોઈએ.
- વન વિસ્તારમાં ગેરકાયદે ખનન કરનાર്ને ભારે સજા અને દંડ થવો જોઈએ.
- પ્રાણીઓના પ્રજનન કાળમાં તેમને વિક્ષોભ ન થાય તેવી વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
- જંગલોમાં માછલી પકડવી, વન ઉત્પાદનો એકત્ર કરવા અથવા પર્યટનના સંભાવિત પરિણામો અંગે અભ્યાસ કરવો જોઈએ અને તે અનુસાર પગલાં લેવા જોઈએ.
- સમાજમાં વ્યાપક જાગૃતિ લાવવા માટે કાર્યક્રમો યોજવા જોઈએ.
૧૦. જાણવા જેવી માહિતી
દિપડો (Leopard): દિપડો બિલાડી કુટુંબનો સભ્ય છે. તે સિંહ અને વાઘની સરખામણીમાં નાનો હોય છે. તે ભારતના દરેક ભાગમાં જોવા મળે છે. તે કાળા રંગમાં પણ મળે છે. ગુજરાતના જંગલોમાં તે મોટી સંખ્યામાં છે. તે ઘણીવાર માનવ વસવાટમાં આવે છે. લોકો તેને અજાણતાં ચીતો પણ કહે છે.
ચીતો (Cheetah): તે ભારતના જંગલોમાંથી સંપૂર્ણ વિલુપ્ત થઈ ગયો છે. આજે તે કુદરતી વાસસ્થાનમાં ફક્ત આફ્રિકામાં જોવા મળે છે. ભારતમાં તે માત્ર બંદીવાસમાં (ઝૂ) જોવા મળે છે.
ગુજરાતના ખાસ પ્રાણીઓ:
હેનોતારો (Henotaro): આ પ્રાણી ખારા વનો અને ઘાસના મેદાનો, રણ અથવા અર્ધ-રણ વિસ્તારોમાં રહે છે. તે ગુજરાતના કચ્છના મોટા અને નાના રણ, બanni અને નારાયણ સરોવર અભયારણ્યમાં રહે છે. તે શિયાળ કરતાં થોડો ઊંચો, માંસલ ગોળ મોં અને ઊંચા કાન ધરાવતો હોવાથી ઓળખાય છે. તે નાના પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓનો શિકાર કરે છે. તેના પગલાંથી તેની હાજરીનું જ્ઞાન થાય છે.
ડુગોંગ (Dugong): આ જળચર પ્રાણી છે. તે ભારતના પશ્ચિમ સમુદ્ર કિનારે ખૂબ ઓછી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. તે આફ્રિકાના પૂર્વ સમુદ્ર કિનારે, દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના સમુદ્ર કિનારે અને ઓસ્ટ્રેલિયાના ઉત્તરી કિનારે પણ મળે છે. સમુદ્રીઘાસ અને વનસ્પતિ તેનો મુખ્ય આહાર છે. તેના માંસ અને ચરબી માટે તેનો વ્યાપક શિકાર થાય છે. પહેલાં આ ડુગોંગ ગુજરાતના કિનારે, ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રના કિનારે, વારંવાર જોવા મળતો હતો, પરંતુ આજે ગુજરાતના કિનારે તે ખૂબ જ દુર્લભ છે.
૧૧. સારાંશ
“વન અને વન્યજીવ સંસાધન” પ્રકરણમાં આપણે જોયું કે કેવી રીતે વનો અને વન્યજીવો આપણા પારિસ્થિતિક તંત્રનો મહત્વનો ભાગ છે. વનનાશ અને વન્યજીવો પરના ખતરાઓ માનવજાત માટે જ ગંભીર સમસ્યા છે. વનોનું સંરક્ષણ અને વન્યજીવોના જતન માટે સરકારી યોજનાઓ, કાયદાઓ અને જાગૃતિ જરૂરી છે. આપણે સૌએ સમજવું જોઈએ કે વનો માત્ર આવકના સ્રોત નથી, પરંતુ જીવનદાતા છે. તેમનું સંરક્ષણ કરવું આપણ સૌની સામૂહિક જવાબદારી છે.